Niszczę, więc tworzę

Rembrandt, Straż nocna – obraz pocięty nożem w 1975 roku, mat.internetowe

Pamiętam bardzo dokładnie pierwszą lekcję życia twórczego z malowania obrazów u Urszuli i Zbigniewa Żądlaków. Przygotowania do studiów artystycznych szły pełną parą. Martwe natury, szkice postaci, pejzaże itp. Stałam przy sztaludze i malowałam martwą naturę techniką olejną. Przychodzi Zbyszek i mówi: przemalowujemy, nie wyszło. Ja w ryk. Jak to nie wyszło? Jak to można tak zmazać ścierką? I dramat trwał 2 godziny w tym głośny płacz.

Dziś z tego się śmieję. Bo ścierka i palce jako niszczarki nieudanych prac są cały czas w ruchu.

Podkowinski Władyslaw Szal – pocięcie obrazu w 1894 roku przez samego artystę, mat.internetowe

Niszczenie swoich prac to nieodzowny proces tworzenia. Zdarza się, że przerabiam stare prace, drę stare papierowe prace i ich kawałki stają elementami nowych prac. W tamtym momencie nie mieściło mi się to w głowie. I rozumiem nieraz zadawane mi pytanie z przerażeniem: przemalować??. Tak, przemalować. Im dłużej praca jest malowana bez emocji lub bez wewnętrznego duchowego przekonania, tym staje się coraz bardziej czymś kompletnie nieudanym i nie mającym wiele wspólnego z osobowością osoby, która tą pracę namalowała.

Niszczenie powoduje obudzenie się pewnych emocji związanych z chwilą sentymentu do wykonanej pracy (nie ma znaczenia, że była kiepska), włożonego w to wysiłku. Poczucie takiego kolekcjonerstwa sentymentów. Przekonanie, że praca zrobiona nie powinna być skreślona, niszczona i dewastowana. Ale to jest tak naturalne jak sam proces życia. Życie z destrukcją idą w parze.

Poniżej dwie rozmowy z artystami właśnie o niszczeniu*:

Zapis czatu z Grzegorzem Klamanem z 2002 roku:

Kornolio: Czy zdarzyło się Panu, że zniszczył Pan swoje gotowe już dzieło, uważając, że jednak nie nadaje się ono do pokazania? Jeśli tak, co to było?

Grzegorz Klaman: Wiele razy, sporo rysunków, 2-3 instalacje, które nie wytrzymały próby czasu i wywołały u mnie niechęć.

Rozmowa ze Zbigniewem Liberą, 2001 rok:


Podobno niszczyłeś swoje dzieła?

Jestem znanym niszczycielem. Właściwie większość swoich rzeczy zniszczyłem, ale też nie robiłem ich dla innych, a raczej dla własnego doświadczenia. Niszczyłem prace nie tylko z powodu tzw. zawodu artystycznego. Na przykład zniszczyłem kiedyś pewien film, zostawiłem sobie ledwie kilka klatek zdokumentowanych aparatem fotograficznym, ponieważ wpadłem w jakąś paranoje, że mnie oskarżą o molestowanie nieletnich. Film przedstawiał dziesięcio- czy jedenastoletniego chłopca tańczącego nago – właściwie nie było wiadomo, czy to chłopiec czy dziewczynka, bo siusiaka miał schowanego, a kształt ciała w tym wieku nic jeszcze nie mówi. Z całą premedytacją zniszczyłem to przed ubecją. (s.228-229)

Poniżej link dla zainteresowanych: whyart.pl/wydarzenia/najslynniejsze-akty-wandalizmu-w-sztuce/

*Zapisy rozmów pochodzą z książki: Artur Żmijewski  „Drżące ciała – rozmowy z artystami”, seria Krytyki Politycznej, t 2, Bytom – Kraków, 2006

Martin Creed, Pusty Pokój – ściany obrzucone jajami przez Jacqueline Crofton, mat.internetowe